Kalendarium | Historia

Kalendarium

Kalendarium prezentuje wydarzenia z historii Ziemi Lubawskiej. Daty będą na bieżąco uzupełniane. Poniżej Autorzy oraz źródła. Bardzo dziękujemy za pomoc w rozbudowaniu kalendarium i zapraszamy do współpracy 🙂

1901

8 I               Zielkowo. Pan Marceli Wierzbowski z Zielkowa został wybrany posłem do Sejmiku Powiatowego.             

12 I    NML. W przyszłym miesiącu odbędzie się posiedzenie delegatów miast, położonych nad Drwęcą, któremu przedłożony będzie projekt uczynienia rzeki spławną.

26 II            NML. Fizykiem powiatowym {lekarzem powiatowym} został mianowany dr Schlee z Lidzbarka.             

4 VII           Radomno.  Utonął w jeziorze 12 – letni syn nauczyciela Derkowskiego.     

21 X            Lipinki. Odnowiono kościół parafialny, dzięki staraniom ks. administratora {Jana} Ziemkowskiego. Prace malarskie i złocenia powierzono p. Duszyńskiemu z Poznania.                                                                                

17 XII         NML. Do Rady Miejskiej wybrano w dn. 12 bm. dwóch Polaków: ślusarza Duszyńskiego i siodlarza Saniewicza.                                          

18 XII         NML. W dn. 18 grudnia został przez izbę karną skazany lekarz praktyczny K. {Kraft?} z NML na trzy tygodnie więzienia za to, że lecząc na tyfus, nie doniósł o tym fakcie policji. Lekarze są zobowiązani o tym fakcie powiadamiać policję.                      

1902

5 II              Lipinki. W dn. 2 lutego zmarł ks. proboszcz Alojzy Bigalke (ur. 1843). Instytuowany na probostwo w Lipinkach z filialnym kościołem w Łąkorzu 20 IX 1881 r.         

8 II              NML. W dn. 2 lutego odegrane zostały przez amatorów w dwóch sztukach: „Łobzowianie” i „Flisacy”{obie sztuki autorstwa Władysława Ludwika Anczyca}. Dochód w wysokości 500, – marek przeznaczono na cel dobroczynny.                                                         

23 III           NML. Sejmik powiatowy uchwalił budowę szosy z Rumiana do Rybna. Koszt wynosić będzie do 10.300,- marek.

12 IV           Ostaszewo. Założono tu niemieckie towarzystwo „Kriegerverein”{Towarzystwo Wojackie}. Do Towarzystwa przystąpiło 61 członków.                         

15 IV           NML. Obywatel Richter został wybrany wójtem okręgu Jamielnik.                                                

15 IV           Skarlin. Staraniem właściciela Degurskyego z Nowego Dworu założono w Skarlinie „Kriegerverein”.                   

23 IV           Mszanowo. Majątek w Mszanowie został zakupiony jako domena królewska. Dotychczasowy właściciel Mszanowa p. Frowerk pozostaje jako dzierżawca nowej domeny królewskiej.

24 IV           NML. Rada Miejska uchwaliła budowę wodociągów.

29 IV           NML. W dn. 19 lipca będzie licytowana w tutejszym sądzie posiadłość Bielice własność pani Schwarzowej i jej dzieci. Obszar majątku ponad 858 ha.             

11 V            NML. Kupiec J. Schmul zbankrutował.     

23 V            Radomno. Zostanie tu pobudowany nowy kościół.                                                                                                 

1 VI            NML. Fiskus zakupił wioski Mszanowo, Tuszewo i Katlewo. Posiadłości te zostaną zamienione na domeny. Fiskus zapłacił za morgę przeciętnie 200 marek. Przewłaszczenie nastąpi na 1 lipca 1903 r.                                                 

1 VI                      Powiat lubawski. Komisja kolonizacyjna rozparcelowała Gryźliny i Tylice oraz część Kulig. Parcele te zasiedlono kolonistami z głębi Rosji, których rząd rosyjski wydalił {baptyści}.                                   

12 VI           NML. Od 15 czerwca do końca b. m. inspektora powiatowego {szkolnego} Langego zastąpi pastor Adolf Emil Umlauff.       

25 VI           NML. Hotel, który niedawno kupiec Ahron kupił od pani Geyger z Chełmna nabył teraz pan Pawłowski z Tylic za 68.000,00 marek.            

16 VII         Sumin. Niedzielna zabawa letnia Kółka śpiewackiego ściągnęła do ogrodu p. Studzińskiego z okolicznych wiosek i Biskupca. Śpiewano i deklamowano po polsku. Do poloneza stanęło 50 par.                                                           

18 VII         NML. Zabawa Towarzystwa Rolniczego nie mogła się odbyć, gdyż żandarm w ostatniej chwili rozpędził zebranych. Nie dokonano powiadomienia o zabawie landrata, tylko burmistrzowi. Żądano tego również ze względu, że miejsce zabawy był w lasku p. Ossowskiego przy Kurzętniku, który znajduje się poza miastem.                         

10 VIII        NML. W powiecie – szczególnie w Radomnie, Skarlinie – zanotowano w nocy z 7 na 8 sierpnia wielkie burze. Przez całą godzinę od 23:30 do 00:30 były nieustanne błyskawice oraz pioruny. Zanotowano wiele zniszczeń, szczególnie w gospodarstwach w Skarlinie, Radomnie. {termometry wskazywały tylko 14º C}                                       

14 VIII        Kurzętnik. Kolej żelazna z Iławy do Kurzętnika zostanie oddana do użytku od 1 września. Stacje kolejowe będą w Radomnie, Bratianie, NML i Kurzętniku.                                

15 VIII        Czterywłóki. Pani Helena Grodzka – żona grudziądzkiego kupca – p. Grodzkiego kupiła od Niemca – p. Senkbeila dobra rycerskie Cztery włóki pod Biskupcem. Obszar 750 mórg.

16 VIII        NML. Odbył się tu zjazd „turnerów” {gimnastyka} niemieckich, wśród których widziano wielu Polaków. Wielu było widzów. Dyrektor progimnazjum dr Wilbertz wygłosił przed pomnikiem {pomnik w parku miejskim} cesarza Wilhelma bardzo patriotyczne przemówienie.   

30 VIII        Radomno. Kłopoty we wsi z wodą. P. Cieszyński sprowadził studniarza z Osieczka, który wywiercił studnie w wielu gospodarstwach.                     

20 IX           NML. Do NML sprowadził się  Roman Mierzwa (krawiec) – przykrawacz, który reklamuje swoje usługi.     

24 IX           W powiecie lubawskim szerzy się bardzo szybko szkarlatyna i dyfteryt.                                                    

15 X            NML. Zmarł dr Johann Nelke na serce. Założył on tu lecznicę wodną.                                                      

25 XI           NML. Zamieszkał tu lekarz praktyczny – dr H. Schweihofer. Przejął lecznicę wodną po dr. J. Nelke.       

12 XII         Gryźliny. Założono tu niemieckie Towarzystwo Rolnicze.                                                                        

21 XII         Linowiec. Zmarł Władysław Kaweczyński – wł. dóbr Linówca. Pogrzeb 23 XII w Grodzicznie.        

24 XII         Lubawa. Marian Zelma z NML przejął na własność od Niemca p. Kamińskiego majątek 350 mórg i zamierza go rozparcelować.                                     

1903

3 I               Chrośle. W drugie święto rano znaleziono w ogrodzie zwłoki Józefa Perzewskiego (20 lat). Sekcja wykaże przyczynę śmierci.

24 I             NML. Rada Miejska wybrała dotychczasowy Zarząd ponownie. Zaniechano projekt budowy ratusza. Stan kasy nie jest bowiem pomyślny.                                                     

29 I             NML. Powiat lubawski na 55 000 mieszkańców ma ok. 50 000 Polaków. W Sejmiku Powiatowym przewagę mają Niemcy, ponieważ właściciele większych majątków w większości  są Niemcami i w wyborach wygrywają.            

4 II              NML. Dyrektor Progimnazjum dr Wilbertz złożył urząd radcy miejskiego. Wybór nowego radcy nastąpi 18 lutego.                                                                                     

8 II              NML. Towarzystwo św. Cecylii urządziło na sali  Landshuta zabawę. Odegrano sztukę M. Bałuckiego „Grube ryby”. Czysty dochód przeznaczono na remont kościoła parafialnego w NML.

17 III           Sampława. Nazwa Miejscowości Sampława została zamieniona na „Samplau”.                                     

21 III           Kurzętnik. Główny nauczyciel otrzymał za skuteczne nauczanie j. niemieckiego 100 marek nagrody{Ostmarkenzulagen – germanizacyjne dodatki}.                            

28 III           Lorki. Dobra rycerskie Lorki kupił p. Górski z Granowa. Dotychczasowy właściciel p. Biernatowski  zamierza kupić nieruchomość w Lubawie.                         

31 III           NML. Pomiędzy NML, a Kurzętnikiem wyłowiono w piątek 2 lutego dwa trupy.                                     

11 VI           W okręgu wyborczym do parlamentu susko – lubawskim ogółem mieszkańców 106 848 ( protestantów – 53 392, katolików 53 011).                                            

13 VI           NML. Z powodu wyborów we wtorek 16 VI  Bank Ludowy w NML zamknięty.                                      

24 VI           NML. Pan Zelma z NML nabył na własność folwark 400 mórg od Niemca w Zalesiu (pow. Brodnica), aby go rozparcelować wśród Polaków.                                        

26 VI           Skarlin. Pan Piotrowski, mieszkaniec Skarlina, kupił zegar za 900 marek, który umieszczono na wieży kościelnej.                                                                                

      25 VII             NML. Dziś wieczorem – po 22:00 – wszedł uczeń kupca p. B. na dach i z czwartego piętra spadł na chodnik. Zabił się na miejscu.                                                    

12 VIII        NML. Przy tutejszym Progimnazjum brak dwóch nauczycieli.

26 VIII        Omule. Właścicielka p. Fahrke z Omula, sprzedała swoją posiadłość gospodarzowi p. Bielickiemu z Górzna za 49.000,- marek.                                                    

9 IX            Powiat lubawski. Delegatem patronatu Towarzystw Ludowych został dr {Władysław} Lamparski z Lubawy.   

13 IX           Omule. Właściciel Bielicki z Omula, który uległ wypadkowi (pokaleczony przez tryby sieczkarni) zmarł. Miał 47 lat – osierocił żonę i 11 dzieci.                                    

19 IX           NML. W fabryce płyt cementowych p. Zytura powstał ogień, który zniszczył cały budynek.                   

24 IX           NML. Rozpoczęto renowację kościoła od kaplicy Działyńskich. Pomalowana została figura Chrystusa ukrzyżowanego (pochodząca z klasztoru łąkowskiego).    

10 X            Lorki. Obwód dominialny Lorki (Kellarode) razem z gminą Lorki – Wulke zamieniony został na gminę wiejską „Lorki” (Lorken).                                               

14 X            Ogłoszenie: „Kupiec, kawaler, 32 lat liczący, przystojny, dobrego wychowania, lecz bez majątku, poszukuje  towarzyszki życia, Panienki lub młode wdówki z cośkolwiek majątku, które pragną wejść w szczęśliwe małżeństwo, uprasza się o zgłoszenie z dołączeniem obrazka…”.    

22 XI           Radomno. Odbyły się wybory do Sejmiku Powiatowego (Kreistage). Przy równości głosów przewodniczący wyciągnął karteczkę z nazwiskiem ks. J. Batke.

                   – W wyborach do sejmu w powiecie lubawskim wybrano Leona Czarlińskiego z Torunia (148 głosów) przeciwnik tylko 44 głosy.                                                    25 XI Skarlin. Pochowano śp. Jana Piotrowskiego (ur. 1836). Był m.in. nauczycielem w Lekartach, Skarlinie i Pokrzydowie. Przez 12 lat był sołtysem.

1904

30 I             Lubawa. Hotel „Czarny Orzeł” nabył od dotychczasowej właścicielki Jeanette Sasse restaurator p. Sonkowski z Tapiewa za 61.000,- marek.                                            

5 II              Pacółtowo. Zmarł 1 lutego ks. Mikołaj Kryn – ur. 12 VIII 1848 r. w Pacółtowie.                                               

25 II            Nawra. Pan Wilczyński z Wólki, sprzedał bankowi polskiemu swój folwark w Wólce, nabył majątek Ploetz’ ego w Nawrze płacąc po 225, – marek za mórg.                 

6 III             NML. Zmarł śp. ks. Roger Binkowski – dawniejszy prowincjał i gwardian klasztoru łąkowskiego.                 

17 III           NML. Ponowny wybór tutejszego radcy sprawiedliwości Bolesława Michałka na radnego miasta został zatwierdzony.

29 III           Biskupiec. Zawiadowca tutejszej poczty (Vorsteher) p. Piesko dopuszczał się czynów niemoralnych na dziewczętach.                                                                           

30 III           Boleszyn.  Listonosz S., który oddał głos przy wyborach do Sejmu na rodaka, od 1 kwietnia przeniesiony zostanie w niemieckie strony.                                          

1 IV            Linówiec. Dobra rycerskie Linowiec – 3000 mórg – przejął w dzierżawę na 18 lat od pani Kaweczyńskiej – Antoni Wierzbicki.

6 IV            NML. Sejmik Powiatowy uchwalił etat {budżet} na rok 1904 na 289. 000,- marek.                                                 

7 IV            Skarlin. Za uratowanie życia – chłopcu szkolnemu A. Smolińskiemu, który wpadł do stawu i tonął, udzielił prezydent rejencji publicznej pochwały mistrzowi szewskiemu Józefowi Bielickiemu i synowi Janowi ze Skarlina.      

                   – Skarlin. Przed północą przechodziła nad wioską burza z grzmotem. W tym samym czasie w Brzoziu Niemieckim {ob. Lubawskim} grom uderzył w kościół. Od wieży cały dach spadł do kościoła. Chór z organami leży w gruzach. Nabożeństwa odprawiano w szkole.                                 

8 IV            Skarlin. Posiadłość p. Dąmbskiego w Skarlinie rozparcelowano między Polakami. Całe podwórze i żywy inwentarz z 300 morgami ziemi nabył za 90.000,00 marek gospodarz Jan Dembek z Kuczwał, pow. grudziądzki.          

16 IV           NML. Zakład wodoleczniczy „MARIENBAD” założony przez dr. J. Nelkego będzie otwarty od 1 maja. Podpisał dr med. H. Schweihofer.                                                  

28 IV           NML. Rada Miejska ma rozstrzygnąć wkrótce sprawę oświetlenia miasta. Część radnych jest przeciwna oświetleniu elektrycznemu. Radni uchwalili jednak oświetlenie elektryczne dla NML 11 głosami, przeciwko trzem.     

1 VI            Szwarcenowo. Samobójstwo chałupnika Antoniego Cziglickiego z Wonny. Pracował z robotnikami przy torfie. Znaleziono go na łące w kałuży krwi z przerżniętym gardłem. Samobójstwo popełnił na tle niesnasek małżeńskich.                                                                                  

8 VI            Łąkorz. Dr med. F. Lange kupił od p. Neumanna posiadłość 113 mórg roli za 41.000,00 marek. Chce on oddać część roli ewangelickiej gminie w Łąkorzu pod budowę kościoła i plebanii.                                                  

12 VII         NML. Ogłoszenie Banku Ludowego w NML o przeniesieniu się z dn. 12 lipca do własnego domu (narożnik Rynku i ulicy Mostowej) {od 1930 r. – ulica 19 Stycznia}. W tym domu mieścił się również sklep kolonialny dzierżawcy M. Trendowicza.                

21 VIII        NML. Do tutejszego sądu przeniesiony został jako sędzia asesor dr Wiese z Niborka – obecnie zatrudniony w Królewcu.

20 IX           Mroczno. Liczy ok.1.200 wiernych – trzech nauczycieli, dwóch księży – brak szewca i krawca.                      

21 IX           NML. Pani Guzowska z Lubawy kupiła od kupca Bernsteina dom, położony przy Rynku w NML. Zięć jej p. Szulczewski z dn. 15 października otworzy tu sklep bławatny.                                                                                        

1 X              Biskupiec. W nocy 28 września wybuchł na posiadłości p. Damskiego w Sędzicach pożar. Zginęło przeszło 70 krów, narzędzia rolnicze.                                             

28 X            NML. Reklama sklepu bławatnego K. Szulczewskiego – Rynek obok apteki.                                                      

1905

11 IV           Kurzętnik. Pojawiły się tu na początku kwietnia bociany, które niestety zginęły, na skutek mrozów i wielkich opadów śniegu.

27 IV       Biskupiec. Korespondencja z Biskupca: „Miasto nasze podnosi się podwójnie. Przed kilku laty zaprowadzono światło acetylenowe, teraz elektryczne; kilka fabryk i okoliczne folwarki otrzymają prąd z centralizacyi miejskiej, a wozy elektryczne  kursować będą do kolei Wystruć – Toruń, skutkiem czego komunikacya ułatwiona; chodniki w ulicach pod lipami; dom kalek i chorych, nowy katolicki kościół -głównie ludność katolicko – polska zyskuje materyalne podstawy. …”. Obawa autora korespondencji, że mieszkańcy Polacy otwarcie nie mówią, że są Polakami.                                   

1 VI            Łąkorek. Właściciel  Łąkorka dr F. Lange zaprosił wszystkie dzieci szkolne (ok. 300). Ugościł je mlekiem, bułkami i kiełbaskami.                                              

9 VI            NML. W Drwęcy utonął 17 – letni uczeń drukarski Konrad Koszykowski.                                         

29 VI           Grodziczno. Inspektorowi rolniczemu Podgurskiemu pozwolono nazywać się „Forberg”.                 

15 VII         Łąkorz. Majątek Lonkorz {ówczesna nazwa Łąkorza} obejmujący 600 mórg, kupiła od p. Stremlewa Komisja Kolonizacyjna.                                       

2 VIII          Kurzętnik. Wskutek rozporządzenia królewskiego gmina Kurzętnik została zamieniona z miasta na wioskę.                                                                                               

6 VIII          Taborowizna. Firma Anker i Behrendt z Gdańska sprzedała dobra Taborowizna, około 830 mórg ziemi i łąk z całym inwentarzem za 200.000,- marek oraz sąsiednią posiadłość Kwaśny – Młyn – 230 mórg za 20.000,- marek p. Papierzowi z Czarnkowa pod Bydgoszczą.                       

10 VIII        NML. W obrębie miasta nie wolno, wg rozporządzenia policyjnego się kąpać. Tyfus.                            

17 VIII        NML. Browar Schulza kupił z przyległymi zabudowaniami za 96.000,- marek właściciel E. Müller z Lubawy.

3 IX            NML. Rada Miejska uchwaliła 5000,- marek do kosztów budowy szkoły ludowej. Brakujące 22.000,-  marek miasto spodziewa się uzyskać od rządu.                    

12 IX           NML. Reklama otwartego z dn. 4 września sklepu z odzieżą i bielizną w domu Banku Ludowego {obecnie – róg Rynku i ul. 19 Stycznia} przez Antoniego Gendolla {dotychczasowy  zawiadowca Banku Konsumowego w Lubawie}.                                                                                   

18 X            NML. W środę 18 października wieczorem spłonął doszczętnie tartak Landshuta. Pobudowany był cały z drewna – pomoc straży była niemożliwa.                           

27 X            NML. We wtorek – 24 września – odbył się na sali p. Alexandra przy Rynku wiec „Straży”. Jako sprawozdawcy gazet polskich przybyli: p. Wojciechowski z Torunia i p. Sobiechowski z Grudziądza. Wiec zagaił ks. Franciszek Majka, który mówił o smutnych skutkach rozbiorów Polski. Zebraniu przewodniczył ks. dr Franciszek Liss. Odczytał on odezwę Towarzystwa  „Straż”, wzywając do zapisywania się do tej organizacji {głównym jej zadaniem była obrona przed prześladowaniem i germanizacją oraz stanie na straży kultury polskiej i interesów narodowych na ziemiach piastowskich. Stąd też wzięła nazwę ,,Straż”}. Starostą sekcji „Straż” na powiat lubawski został ks. Franciszek Majka z Sampławy.                      

29 X            NML. W sklepie p. Szulczewskiego przy Rynku wybuchł pożar. Zniszczyła się część towarów.                       

18 XI           Wonna. Kupiec p. Polkowski z Biskupca n. Osą kupił majątek ok. 430 morgowy od p. Bentlera – Niemca, w Wonnie za 136.000,- marek                                         

26 XI           NML. Na zebraniu kupieckim uzgodniono, że zamykanie sklepów będzie o 20:00.                                    

14 XII         Wg spisu ludności: Lubawa liczy 5047, a NML 3802 mieszkańców.                                     

  31 XII         Ostaszewo. Zanotowano tu kilka przypadków ospy. Kilka osób zmarło.                                  

1906

13 I             Radomno. Rozpoczęcie budowy nowego kościoła.                                                                                            

18 II            Mścin. Majątek Mścin nazywa się obecnie „Friedriehserg”

19 II            Skarlin. Młodzież odegrała na sali p. Gawrońskiego sztukę teatralną W. Anczyca „Chłopi Arystokraci” w skrócie.                                                                                

8 III             Biskupiec. Wiele nieruchomości przechodzi w polskie ręce.

28 III           Biskupiec. Za pośrednictwem ks. Piotra Wawrzyniaka patrona spółek, utworzono tu Bank Ludowy. Do Zarządu wybrano: ks. Michał Belakowicz, lek. med. – Brzozowski, Tynecki.

                   Rada Nadzorcza: A. Damski – prezes, I. Alkiewicz – z – ca prezesa, A. Hajka, I. Chudziński, Fr. Behrendt, A. Robaczewski, R. Działowski, M. Cichowski, I. Szychowski. Działalność Banku – od 1 kwietnia.                            

31 III           Tomaszewo. Właściciel oberży Dombrowski  sprzedał posiadłość p. Gajewskiemu z Grudziądza.        

                   – Skarlin. Odbyły się wybory do Rady Gminy. W II klasie wybrano p. Golmanowskiego. W I klasie wygrał Niemiec.

3 IV            Ruda. Dobra rycerskie Ruda – obszar ok. 700 mórg – nabył za 140.000,- marek p. Bitzer syn przełożonego gminy w Kałdusie pod Chełmnem.                                    

19 IV           Ciche. Bijatyka rodzinna. Przybyli lekarze: lekarz powiatowy dr A. Schlee z Lubawy i dr Schweihofer z NML. Ojca synowie pobili na śmierć.                                          

8 V              Biskupiec. Dwie posiadłości niemieckie kupili Polacy: mistrz krawiecki Baumgarth sprzedał swą nieruchomość zegarmistrzowi Nowickiemu za 20.500,- marek oraz hotelista Lotto hotel kupcowi Kaszubowskiemu za 34.000,- marek.                                                                     

12 V            Pacołtowo, Krzemieniewo. Z dniem 20 maja będą tu otwarte pomocnicze urzędy pocztowe.                   

24 V            Prągowizna. Właściciel Frobentus z Prągowizny sprzedał swą posiadłość p. Słończewskiemu z Brodnicy.       

15 VII         Biskupiec. Mistrz piekarski – Salbach sprzedał strzelnicę (położona na przedmieściu) kupcowi p. Majewskiemu z Jabłonowa.                                               

24 VII         Grodziczno. Odbył się tu pogrzeb Wacława Speicherta – radcy sądowego z Berlina {był żonaty z Marią Ossowską – Ossowscy  właściciele Montowa}.                           

2 VIII          Skarlin.  Pożar w lesie krotoszyńskim. Duże upały (20 – 25° C w cieniu). Od czerwca nie było deszczu.   

7 VIII          NML. Do tutejszego sądu okręgowego zatrudniono jako pomocniczego sędziego asesora Schwechmanna z Gdańska.   

21 VIII        Kuligi. Urządza się tu pomocniczy urząd pocztowy       .                                                                                      

24 VIII        Bratian. Pastuch gęsi Olszewski zamordował robotnicę Wagner. Została pochowana na cmentarzu ewangelickim.                                                                              

11 IX           Biskupiec. Tutejszy dworzec kolejowy ma zostać niebawem połączony z miastem oddzielną koleją.           

13 IX           Bratuszewo, Brzozie Niemieckie{ob. Lubawskie}. Z dniem 15 września będą tu otwarte pomocnicze urzędy pocztowe.                                                                               

19 IX           NML. Od 1 października zamieszka tu lekarz powiatowy dr A. Schlee, który dotychczas mieszkał w Lubawie.

21 IX           NML. Z dniem 21 września w NML otwiera sklep Koleta Wierzbowska przy ul. Mostowej {ob. – 19 Stycznia}. Sklep z ubraniami, kapeluszami damskimi i towary krótkie {galanteria}.                                                               

27 X            Lubawa. Adwokat Bolesław Kurzętkowski został wybrany posłem na sejmik powiatowy.                            

31 X            NML. Dotychczasowy burmistrz NML Adolf Liedtke wybrany został ponownie na burmistrza miasta (dożywotnio).                                                                      

9 XI            NML. Do Rady Miasta w II klasie wybrano pp. Duszyńskiego  (seniora) i Pannewicza. W miejsce odchodzącego Langego wybrano p. Rogackiego.                              

15 XI           Powiat lubawski. Odezwa duchowieństwa dekanatu lubawskiego domagająca się nauki religii w języku polskim. Odezwę podpisali: ks. Nikodem Kowalski, ks. dr  Franciszek Liss, ks. Walenty Pełka, ks. Franciszek Majka, ks. Franciszek Wachowski, ks. dr Aleksander Okoniewski, ks. Józef Ruchniewicz.                                      

19 XI           Skarlin. Teatr amatorski odegrał  sztukę „Stary piechur i syn jego huzar” {Józefa Szygethi – krotochwila w 3 odsłonach}. Grali: K. Krzywkowski, F. Krzywkowski, W. Kotłowski, M. Łontkowski, R. Jetka, A. Suwiński, R. Bronikowski, J. Przybylski oraz  trzy panny Kirsetein, Kudwicka i Krzywkowska.                                          

24 XI           Niemieckie Brzozie {ob. Brzozie Lubawskie}. Na kościele katolickim naprawiano dach, który zniszczył piorun. Pewien monter z Berlina, nieszczęśliwie spadł z dachu. Pokaleczonego odwieziono do szpitala.                                        

5 XII           Biskupiec. Hakatyści ubolewają, że w wyborach do Rady Miejskiej wybrany został w drugiej klasie Polak.                                                                                          

16 XII         NML. Nieruchomość mistrza rzeźnickiego p. Rogackiego nabył za 17.200,- marek tutejszy Bank Ludowy.      

1907

1 I               NML. Piotr Mówiński kupiec z Wąbrzeźna kupił od Jul Rozenthala posiadłość w Rynku, w którym mieści się sklep kolonialny i restauracja. Cena 57.500,- marek. Obecnie ten skład dzierżawi Bronisławowi Jankowskiemu.    

6 I               Powiat lubawski. Wytoczono proces 25 księżom z powiatu lubawskiego.                                       

8 I               NML. W parku miejskim (Stadtpark) o 13:00 zebrało się około 300 mieszkańców. Wiec zwołano w związku z wyborami do parlamentu. Na kandydata do parlamentu wybrano kandydaturę Leona Czarlińskiego z Torunia w okręgu susko – lubawskim.                                                                              

23 I             NML. Rada Miasta wybrała burmistrza Adolfa Liedke na dalsze 12 lat burmistrzem.                                   

27 I             NML. W powiecie lubawskim wybrano do parlamentu hr. Finkenstein.                                                       

                   – Montowo :  Czarliński – 170, Finkenstein –   5.

– Lubawa  :  Czarliński – 534, Finkenstein – 310, Spohn – 3.

– NML     :  Czarliński – 534, Finkenstein – 324.

– Biskupiec :  Czarliński –  77 , Finkenstein – 313.

5 II          NML. W dn. 1 lutego zmarł dr med. Teodor Leszczyc Sumiński.                                                       

8 II              NML. Nad ranem przy ul. Głównej w domu p. Rogackiego wybuchł pożar, który przeniósł się na sąsiedni budynek mistrza piekarskiego p. Jabłońskiego.                         

12 II            NML. Pożar wybuchł ponownie jak opisano wyżej. Spaliły się zabudowania p. Lange. Znajdujący się tu sklep z materiałami piśmiennymi spalił się doszczętnie.             

9 II              NML. Hotel Junkera kupił za 88.000,- marek p. Hinzer z Elbląga.                                                  

                   – NML. 4 lutego odbyło się polskie przedstawienie teatralne.

                   – NML. Krytyka w sprawie wyborów parlamentarnych. Przewodniczącym Komitetu Wyborczego w powiecie lubawskim był dr. Teofil Rzepnikowski.    

12 II            NML. We wtorek 5 lutego spalił się dom mieszkalny mistrza rzeźnickiego Hipolita Rogackiego i sąsiedni budynek mistrza piekarskiego p. Jabłońskiego.                         

14 II            NML. Pożar w mieszkaniu rzeźnika Popielskiego. Pożar został umyślnie spowodowany.                                

15 II            Zajączkowo, Jakóbkowo. Prawdopodobnie Stanisław Różycki sprzedał Zajączkowo i Jakóbkowo (2660 mórg) Żydowi Alexandrowi Itzigowi z NML. 

                   – NML. Czwarty z kolei pożar. W tym wypadku w domu mistrza kowalskiego Marksa. Budynek spłonął doszczętnie.                                                                       

16 II            Jakóbkowo. Stanisław Różycki odpowiedział w piśmie do redakcji, że majątek Jakóbkowo i Zajączkowo dał do parcelacji Alexandrowi  Itzigowi z NML, z zastrzeżeniem parcelacji pomiędzy Polakami.      

17 II            Lubawa. Planowana jest budowa domu chorych.

23 II            Prątnica. Nauczyciel Kotowski z Prątnicy otrzymał od rejencji w Kwidzynie 80 marek za skuteczne nauczanie języka niemieckiego.                                           

24 II            Hermanowo (k. Lipinek). Wieś rycerska Hermanowo (1000 mórg) dotychczas własność p. Działowskiego z Jaguszowic została zakupiona prze Dom Bankowy Drwęski i Langner w Poznaniu (właściwie M. Biedermann). Gospodarstwo zostało podzielone i sprzedane polskim rolnikom.                                                                     

26 II            Lubawa. Doktor prawa Alfred Zacharzewski zmienił nazwisko na Zach.

                   – NML. Przy tegorocznych wyborach parlamentarnych zostało unieważnionych 80 głosów, a 80 rodaków było mylnie lub wcale nie zapisanych. Agitacja Polaków była ospała, w powiecie suskim nie odbył się żaden wiec przedwyborczy.                                                        

2 III             Kamionka. Od 1 marca utworzony będzie pomocniczy urząd pocztowy.                               

9 III             NML. A. Wilemski sprzedał swój 240 – morgowy polski majątek Hirschowi i Hennigowi – Żydom z NML za 72.000,- marek.                     

14 III           Skarlin. W oberży p. K. często można spotkać zasiadających mężczyzn i panny przy wódce i piwie.               

                   – Skarlin. W sprostowaniu dodano, że w informacji chodziło o pewną panią.                                              

26 III           Zajączkowo i Jakóbkowo. Majątki p. Różyckiego mają być sprzedane w całości lub w parcelach. Termin sprzedaży wyznaczono na  27. bm.                   

4 IV            NML. Sejmik powiatowy przeznaczył na budowę szpitala 100.000,- marek.                         

                   – NML. Poprawiono w gazecie za kilka dni, że przeznaczono 50.000,- marek.                                            

 6 IV           NML. Kradzież skarbonek w kościele katolickim.

13 IV           Dobra w Zajączkowie i Jakóbkowie zostały przewłaszczone Żydowi Alexandrowi Itzigowi z NML. Dobra te przez 125 lat były własnością rodziny Różyckich.                

14 IV           NML. Strajk tutejszych rzemieślników budowlanych został ukończony. Żądania pracobiorców zostały zatwierdzone przez pracodawców – podwyższenie zarobków i skrócenie dnia pracy.

18 IV           NML. Zmiany kadrowe w Progimnazjum: przyszedł  Willy Krum z Torunia i Pompecki z Grudziądza. Liczba uczniów – 164. Nauka trwa w godzinach od 7:30 do 14:00.

– NML. Sąd przysięgłych w Toruniu skazał żonę rzeźnika Popielskiego z NML i jej matkę z Krzemieniewa, za umyślne podpalenie na rok więzienia. Podpaliły umyślnie dom p. Ziętarskiego, aby uzyskać ubezpieczenie na wypadek ognia.

20 IV           NML. Liczba uczęszczających do Progimnazjum – 164 uczniów.                                                   

28 IV           Brzozie Niemieckie {Brzozie Lubawskie}. Majątek ziemski Niemieckie Brzozie z folwarkiem Wielki Głęboczek {pow. brodnicki} nabyła od p. Hewelckiego – Spółka Rolników Parcelacyjna z Poznania.         

2 V              NML. Utworzona została spółka, mająca na celu suszenie kartofli.                                                  

                   – Część Kurzętnika zamierza się przyłączyć do NML, za co gmina ma otrzymać 1500,-  marek jednorazowego wynagrodzenia.              

30 V            NML. W nocy z 26 na 27 maja włamali się złodzieje do gmachu tutejszego urzędu pocztowego i skradli z kasy ok. 200,- marek.

11 VI           Biskupiec. Bilans Banku Ludowego – w 1906 r. liczył 122 członków.                                                      

25 VI           NML. Wiele strat w okolicy po burzy (Nawra, Nowy Dwór, Skarlin, Radomno).

27 VII         Nawra. Właściciel  gospodarstwa 175 mórg p. Wilemski sprzedał Niemcowi F. Giese z Nowego Dworu.

6 VIII          Zajączkowo, Jakóbkowo. W sprawie dóbr p. Różyckiego – Komisja Kolonizacyjna nabyła 1200 mórg. O dwór i obszar 400 mórg i 800 mórg folwark Jakóbkowo, należący do Zajączkowa pertraktuje posiedziciel {posiadacz} Jarzemski z Tylic dla pewnego banku parcelacyjnego.                                                                                     

8 VIII          NML. Strajk murarzy zakończył się zwycięstwem pracobiorców. Dotychczas płacono im przy 11- godz. pracy 35 fenigów na godzinę, a obecnie otrzymają 40 fenigów na godzinę, a po dwóch latach przy 10,5 godz., pracy 42 fenigi, za trzy lata przy 10 godz. pracy po 44 fenigi za godzinę.

                   – Zajączkowo. Pan Różycki, który sprzedał Zajączkowo, nabył majątek Młodzikowo od p. Piotrowiaka – donoszą ze Środy. 

19 VIII        Zwiniarz. Pan Zomkowski ze Zwiniarza kupił 75 morgowe gospodarstwo z młynem od p. Zimmermanna ze Świniarca za 48.000,- marek.        

13 VIII        Lorki. Antoni Wierzbicki kupił od p. Dölerta dobra Lorki i młyn wodny za 150.000,- marek. Lorki są najstarszymi dobrami rycerskimi powiatu lubawskiego i zawsze były w rękach obcych.                                                     

13 IX           Biskupiec. Nieruchomość ogrodnika Wróblewskiego kupił na subhaście {licytacji} kupiec Sommerfeld za 40.100,- marek.                                     

18 IX           Krzemieniewo. Właściciel p. Lesznic w Krzemieniewie sprzedał swą posiadłość za 230.000,-  marek p. Żuralskiemu z Kazanic.

19 IX           Lubawa. Radni miejscy zgodzili się na pobudowanie nowego progimnazjum. Uchwalono przekazanie na budowę 40.000,- marek, a resztę kosztów pokryje kasa państwowa.

24 IX           Grodziczno. Opis powitaniu ks.{Józefa} Ruchniewicza i pozostałych polskich księży po odbyciu kary za odezwę o nauce w języku polskim religii. Więzienie w Elblągu opuścili też księża: dr Aleksander Okoniewski z Lubawy, Jan Batke z Radomna i Franciszek Wachowski ze Zwiniarza.                                                              

12 X            NML. Założono kółko śpiewackie „Halka”. Zgłosiło się 18 członków. Lekcje śpiewu odbywają się w poniedziałki w lokalu p. Węglarza.                                        

31 X            NML. W celu urządzenia zakładu do wytwarzania elektryczności miasto zaciągnęło pożyczkę w wysokości 100.000,- marek.                                           

10 XI           NML. Odbyły się wybory do Rady Miejskiej. Na radnych wybrano budowniczego Bauera i adwokata Bucholza.

21 XII         NML. Sejmik Powiatowy zgodził się na budowę kolejki wąskotorowej z Zajączkowa do NML. Powiat ma na ten cel przekazać 225.000,- marek.                      

1908

12 I             NML. Asystent Schulz pracujący w biurze wydziału powiatowego powiesił się w środę {8 I} w swym mieszkaniu. Miał liczną rodzinę.                                 

16 I             NML. Niebawem rozpocznie się budowa nowego zboru protestanckiego. Budowa przewidziana jest na 2 lata {trwała 4 lata}.                                                     

18 I             NML. Komornik sądowy Lewin został przesiedlony z NML do Czarnkowa.                                                  

22 I             Lorki. Właściciel młyna Döhlert z Lorek udał się na nagonkę do Jakóbkowa. Podczas strzelania do zająców zmarł na zawał serca.                                                                   

8 II              Kurzętnik. Oberżysta Malec sprzedał swą oberżę w Kurzętniku gospodarzowi Demonkowskiemu ze Susza za 27.000,- marek, a przyjął jego 24 – morgowe gospodarstwo za 23.000,- marek.

15 II            NML. Adwokata ludowego p. Laskowskiego aresztowano za wykroczenie § 176 kodeksu karnego {§ 176 Kodeksu Karnego Rzeszy Niemieckiej z 15 V 1871 r. z późn. zm. – dotyczył czynów nierządnych na kobiecie}.         

 7 III            NML. Dozór kościoła katolickiego {ob. Rada Parafialna} postanowił kupić nowe organy, które będą kosztować 10.000,- marek. Wykonanie organów zlecono firmie Göbel w Królewcu. 

15 III           Rybno. W środę (11 III) opuścili więzienie Jan Krajewski i Otylia Konicer z Rybna, którzy odsiadywali wyrok za przywitanie proboszcza, gdy wyszedł z więzienia.                                                                                          

17 III           NML. Z dniem 1 kwietnia  wprowadza się w Progimnazjum także naukę języka angielskiego i francuskiego.                                                           

31 III           Powiat Lubawski liczył w 1900 r. 80,1 % Polaków. Wg nowej ustawy wolno będzie można przemawiać po polsku na wiecach w tych powiatach, w których ludność polska przekracza 60%.

NML. Na szosie NML – Biskupiec znaleziono zwłoki mężczyzny Był to czeladnik garncarski Karol Klawun z Lubawy. Sekcja zwłok wykazała zamarznięcie                                                                                                     

2 IV            NML. Na torze kolejowym pod Nowym folwarkiem przejechał pociąg towarowy robotnika Januszewskiego. Śmierć nastąpiła na miejscu.                                                 

                   – Zwiniarz. W dn. 15 marca w lokalu p. Karczewskiego odbyło się zebranie Kółka Rolniczego na Zwiniarz i okolicę. Zebranie zagaił wicepatron p. Ossowski z Kurzętnika. Zapisało się 64 członków. Przewodniczącym został miejscowy ks. proboszcz Franciszek Wachowski.                            

3 IV            NML. Odbyły się wybory do dozoru szkoły katolickiej. Wybrani kolejno p. Popek (krawiec) i p. Grabowski (szewc) nie uzyskali zatwierdzenia przez rejencje. Rejencja wybrała  H. Hackenberga – Niemca.                             

5 IV            Mroczenko. Znajdują się tu znaczne pokłady marglu wapiennego. Dotychczas nie można ich było eksploatować z powodu braku korzystnego połączenia kolejowego.

14 IV           Skarlin. Za pośrednictwem p. Sikorskiego w Mogilnie nabył p. Jan Drzewuski z Podgórzyna pod Żninem nabył posiadłość w Skarlinie – 310 mórg.                                     

15 IV           Grodziczno. Właściciel dóbr rycerskich w Grodzicznie Walcer {Juliusz Waltzer}, sprzedał swój majątek komisji kolonizacyjnej.                                               

17 IV           Pacółtowo. Pan Jakubowski z Pacółtowa z powodu choroby oddał majątek niemieckiej firmie parcelacyjnej – zastrzegając sprzedaż w pierwszej kolejności Polakom.      

10 V            Powiat lubawski. Komisja Kolonizacyjna dąży do zniemczenia powiatu, który był w przewadze powiatem polskim. W ostatnich trzech tygodniach kupiła trzy wielkie majątki o obszarze 9880 mórg. Oprócz tego Landshut sprzedał 2000 morgowe gospodarstwo leżące pod Lubawą.           

23 V            NML. W dniu 19 maja odbył się wiec przedwyborczy, na który przyszło 600 mieszkańców. Mówiono na temat ustawy wywłaszczającej z ziemi ojczystej, o paragrafie językowym.

28 V            Powiat lubawski – kandydatem do sejmu pruskiego z okręgu wyborczego lubawskiego jest Stanisław Sikorski z Wielkich Chełmów.                                                    

30 V            NML. Ks. wikariusz {Jan} Męczykowski w NML został mianowany administratorem.                    

4 VI            NML. W d. 30 maja zmarł ks. proboszcz Herman Antoni Schapke. Na eksportację zwłok do kościoła przyjechało 23 kapłanów. Na Mszy św. ks. J. Batke z Radomna mówił m.in. „Pójdź sługo dobry i cnotliwy, iżeś był wierny nad małem, nad wielu się postanowią, wnijdź do wesela Pana twego”.    Kondukt prowadził na cmentarz parafialny przy współudziale 42 księży również ks. J. Batke. Nad grobem po niemiecku przemówił ks. proboszcz Paweł Jan Hoppenheit z Biskupca, następnie pożegnał zmarłego po polsku ks. dziekan {brodnicki – Stanisław} Dzięgielewski.                      

                   – Boleszyn. W dni 31 maja odbył się wiec „Straży”, któremu przewodniczył ks. proboszcz {Teofil} Sychowski. Przemawiał starosta „Straży” Bolesław Bardzki. Przez cały rok nie odbył się w Boleszynie żaden polski wiec.      

         14 VI          NML. Śp. ks. dziekan H. A. Schapke zapisał na restaurację

                            kościoła parafialnego „znaczniejszą sumę.” 

2 VII           NML. Pod płotem żydowskiego cmentarza znaleziono w kartonie, owinięte w pokrwawioną koszulę zwłoki noworodka żeńskiego. Zwłoki leżały już od przeszło tygodnia. Dziecko zostało zamordowane. Sekcja wykazała, że dziecko urodziło się już w marcu żywe.                                 

22 VIII        NML. Podczas prac budowlanych podczas budowy domu dla pastora ewangelickiego, znaleziono przy ulicy Łąkowej {ob. – Grunwaldzka} dwa szkielety.                          

2 IX            NML. Miasto, które ma protestanckiego burmistrza, gdzie przeważa liczba mieszkańców – katolików 4002, protestantów 2549, 155 Żydów {pomyłka w 1910 r. liczba mieszkańców NML wynosiła 4144}.                               

18 IX           NML. W drogerii Lehmanna przy Rynku nastąpiła silna eksplozja masy do froterowania.                

27 IX           Montowo. Zmarł b. dziedzic Montowa – Władysław Ossowski. Prezes Rady Nadzorczej Banku Ludowego w Lubawie.

                   – NML. Ks. kuratus z Chojnic – ks. Klemens Pape otrzymał instytucję kanoniczną na probostwo w NML.   

30 IX           Jakóbkowo. Wieś rycerska Jakóbkowo (1100 mórg) sprzedało biuro parcelacyjne Stanisława Popy w Bydgoszczy Polakowi Janowi Kępce z Podciborza za 283.000,00 marek.

10 X            NML. Przeniesienie ks. wikarego {Konrada} Gburkowskiego z NML do Miłobądza.

                   – Kacze Bagno. Właściciel majątku  Kacze Bagno – Malewski sprzedał majątek (500 mórg) z parową cegielnią za pośrednictwem Żyda Archera z Chełmna, Niemcowi Ottemu z Iławy.                                                        

11 X            Lubawa. W dn. 5 października odbył się tu wiec przy licznym udziale rodaków pod przewodnictwem posła W. Kulerskiego, który przedstawił odwieczną walkę między narodami słowiańskimi, a zachłannym narodem niemieckim. Uchwalono rezolucję, w której dziękują rodacy posłowi Leonowi Czarlińskiemu za obronę naszych spraw religijnych, narodowych i ekonomicznych w sejmie pruskim.                                                                                      

13 X            Niemieckie Brzozie (ob. Lubawskie). Użalanie się na popieranie handlu żydowskiego.                                  

4 XI            NML. Ks. adm. {Jan} Męczykowski z NML został przeniesiony jako wikary do Chojnic.                                   

5 XI            Lubawa. Wiec ekonomiczno – społeczny. Kierowany przez właścicieli fabryki papierosów Kasprzyckiego. Przemawiał redaktor Gazety Grudziądzkiej – Stefan Hofman {Hoffmann} zalecając utworzenie Zjednoczenia Zawodowego Polskiego. Przyjęto rezolucję.

                   – Utworzono Towarzystwo Przemysłowe. Po przemówieniu redaktora Gazety Grudziądzkiej – Stefana Hoffmanna wybrano Zarząd: Alojzy Biernacki – prezes, A. Fiałkowski – skarbnik, Feliks Jaroszewski – sekretarz. Do Towarzystwa zapisało się 39 przemysłowców.            

10 XI           Lipinki. Będzie tu wybudowany przystanek kolejowy. Gmina w Lipinkach podarowała na ten cel 5 mórg roli.

                   – Byszwałd. Urodziły się tu trojaczki (dwie dziewczynki, jeden chłopiec).

– Lubawa. W dn. 7 listopada M. Stałowski otworzył tu biuro ludowe (prawne).                          

12 XI           Radomno. Oświadczenie ks. Jana Batkego o nauce  przygotowawczej do Pierwszej Komunii św. – w jakim języku będzie dziecko się uczyło decydują rodzice dziecka.

17 XI           Sampława. Posłem na Sejmik Powiatowy wybrano dr. Teofila Rzepnikowskiego.           

21 XI           NML. Przy wyborach do Rady Miejskiej w trzeciej klasie wygrali Polacy, a w drugiej i pierwszej Niemcy.                                                                                              

24 XI           Szczepankowo. Założono to TG „Sokół” i Towarzystwo Ludowe.

                   – Biskupiec. Połączone zostanie miasto kolejką elektryczną z dworcem (4 km). Koszt 280.000,- marek.

27 XI           Biskupiec. Miasto liczy 2214 mieszkańców ( w tym: 693 mężczyzn, 776 kobiet i 745 dzieci poniżej 14 lat).

28 XI           Lubawa. Posłami na Sejmik Powiatowy wybrano burmistrza Kude i adwokata Kurzętkowskiego.                                                                              

 3 XII          Biskupiec. W marcu 1909 r. Edmund Piechowski otworzy tu sklep bławatny (dom towarowy).           

16 XII         Chrośle. Urządzono tu wiejską szkolę uzupełniającą. Uczęszcza do niej młodzież różnego wieku.                 

17 XII         NML. Spaliła się doszczętnie stodoła właściciela młyna – {Artura} Schubringa.

                   – Szczepankowo. 13 grudnia przy udziale 200 zebranych odbył się wiec. Przemawiał Stefan Hoffmann redaktor Gazety Grudziądzkiej, który zalecał utworzenie Towarzystwa Ludowego z wydziałem TG „Sokół”. Przystąpiło 60 członków (w tym 3 panie).                                  

31 XII         Biskupiec. Kolej elektryczna pomiędzy miastem, a dworcem ma kosztować 330.000,00 marek. Połowę zapłaci państwo, ¼  prowincja, a resztę kosztów  powiat suski i lubawski.

1909

17 I             NML. Otwarcie sklepu przez Józefa Kołeckiego z towarami kolonialnymi {spożywczymi} i restauracją w domu p. Ahrona przy ul. Mostowej.                                            

21 I    Skarlin. 24 stycznia na sali Gawrońskiego odegrane będzie amatorskie przedstawienie teatralne sztuki „Surdut i Siermięga” {Gutowskiego Władysława}.              

4 II              Łąki. Oberżysta Drawert w Łąkach sprzedał swą karczmę Leonowi Kacewskiemu {Karczewskiemu ?} za 20.000,- marek.                                                                    

5 II              NML. Sekretarzem sądu obwodowego w NML został mianowany Jan Peters, który wrócił z niemieckich kolonii w Afryce.                                                         

10 II            Łąkorz. Planowana jest tu budowa zboru protestanckiego kosztem 60.000,- marek. Budowę zaplanowano rozpocząć w tym roku.                                                  

13 III           NML. Cieśla Wasielewski z żoną wyszli z mieszkania pozostawiając 2,5 letnie dziecko bez opieki. Po powrocie do domu zastali mieszkanie pełne dymu. Dziecko się zaczadziło.

20 III           NML. Jako tłumacz i sekretarz przy tutejszym sądzie ustanowiony został p. Kurzętkowski z Sępolna.

21 III           Lipinki. W dn. 15 marca został pochowany śp. Franciszek Arciszewski. Zmarły sprawował w tutejszej gminie przez 22 lata urząd sołtysa.                                             

27 IV           NML. Przy wyborach uzupełniających do Rady Miejskiej w I klasie wybrano kupca Cohna.                       

29 IV           Szwarcenowo. 22 kwietnia zmarł Antoni Tuchołka (94 lat), który cieszył się ogólnym szacunkiem i poważaniem. Był wzorcowym gospodarzem, brał żywy udział w życiu  społecznym. W pogrzebie brało udział wielu księży z okolic oraz rzesze parafian.                             

30 IV           NML. Tutejszej gminie żydowskiej zapisał zmarły w Nowym Jorku, a pochodzący z NML Żyd Maurycy Littmann około 42.000,- marek. Pieniądze te przeznaczono na wybudowanie szpitala żydowskiego.                                 

 1 V             NML. Warsztat stolarski firmy Goralskiego przeszedł na własność mistrza krawieckiego p. R. Mierzwy. 

 4 V             NML. Gospodarstwo w Czterech włókach nabył na subhaście {licytacji} za 140.100,-  marek p. Komoszyński z NML.  

20 V            Tylice. Do domu sierot w Tylicach włamali się złodzieje, którzy skradli dużo bielizny.                                     

26 V            Lipinki. W dn. 23 maja (niedziela) założono w Lipinkach Towarzystwo Ludowe na Lipinki i okolicę.    

1 VII           Lubawa. Dn. 27 czerwca w niedzielę odbył się polski wiec w sali „Pod Czarnym Orłem”. Wiec zagaił dr T. Rzepnikowski, a przewodniczył  ks. proboszcz {Aleksander} Okoniewski. Sprawozdanie poselskie złożył Stanisław Sikorski z Wielkich Chełmów. Ze stowarzyszenia „Straż” zabrali głos delegaci – dr Maryan Seyda oraz dr Jaworski.                

6 VII           NML. Na sali p. Lontberga (na górze parkowej) 29 czerwca odbył się wiec. Przewodniczył ks. J. Batke z Radomna. Poseł do sejmu {Stanisław} Sikorski z W. Chełmów przekazał sprawozdanie z działalności posła oraz prac Koła Poselskiego w Berlinie. Przemawiał również ks. {Antoni} Bolt ze Srebrnik na temat oświaty. Redaktor Hoffmann z Grudziądza zachęcał do założenia przez zgromadzone panie towarzystwa kobiet.      

6 VIII          NML. Ministerstwo zgodziło się na budowę kolejki z NML do Zajączkowa. Długość – 12 km. Na jesieni 1910 r. kolej ma zostać oddana do użytku.                                

7 VIII          Gwiździny. Pan Koernich z Gwiździn sprzedał swój folwark o wielkości 772 morgi, tutejszej spółce parcelacyjnej za 210.000,- marek.                                               

10 VIII        NML. Kolejka do Zajączkowa ma służyć przeważnie celom handlowym i przemysłowym. W tej okolicy rozpocznie się niebawem budowa fabryki margla wapiennego, która będzie dostarczała do 6000 wagonów. Następnie ma powstać fabryka cementu portlandzkiego.                                  

9 IX            Tylice. Pomiędzy Tylicami, a Gwiździnami rozpocznie się niebawem budowa szosy.                                 

17 IX           Skarlin. Został tu ustanowiony jako wikariusz ks. Błądzki {Błędzki Franciszek}.

                   – Lubawa. Panowie Kurzyński i Czajkowski wykupili hotel z salą i ogrodem z rąk niemieckich.         

30 X            Lipinki. Na zebrania Towarzystwa Ludowego przychodzi zawsze żandarm. Ponowne zażalenie do landrata w Lubawie {winno być w NML} nie odniosło skutku. Zarząd postanowił wysłać zażalenie do prezesa rejencji w Kwidzynie.                                                                            

 5 XI           Powiat lubawski. P. Januszewski sprzedał 320 morgowy folwark p. Hinzowi i spółce za 130.000,- marek, a przejął od nich pod Biskupcem folwark Hermanowo (750 mórg) za 318.750,- marek.

                   – Kopaniarze. A. Majewski sprzedał 200 morgową posiadłość Komisji Kolonizacyjnej. Nabył ja przed dwoma laty i zarobił 26.000,- marek.                                    

20 XI           NML. Pożar na strzelnicy w lasku miejskim. W krótkim czasie strzelnica zamieniła się w rumowisko.                 

14 XI           NML. Teatr polski Towarzystwa Młodzieży Kupieckiej odegrał dwie sztuki: „Szlachta czynszowa” {Jana Nepomucena Kamińskiego – komedia w 1 akcie} oraz „Obrona Trembowli   {przeciw Turkom” – Aleksandra Lessera}. Druga sztuka została jednak zakazana ze względu, że znajdowała się na indeksie  zakazanych sztuk w regencji kwidzyńskiej. Zgromadziła się duża ilość publiczności oraz 7 duchownych.    

23 XII         Kurzętnik. Pod kołami pociągu zginął na miejscu 24 -letni fryzjer – Jaruszewski z Kurzętnika.         

1910

18 I             Biskupiec. Pan Weiland sprzedał swój sklep za 44.000,- marek p. Graduszewskiemu.                                    

25 I             Dębieniec (Eichwalde). W dn. 28 stycznia odbędzie się zgromadzenie „Bund der Landwirte” (Federacja Rolników). Gazeta przestrzega Polaków w uczestniczeniu tego zebrania.      

29 I             Lubawa. Spółka Parcelacyjna w Lubawie nadesłała sprawozdanie roczne za 1909 rok. W roku sprawozdawczym m.in. rozparcelowano gospodarstwo w Krzemieniewie pomiędzy 6 nabywców, Gwiździny pomiędzy 2, Linówiec i Montowo sprzedano w całości. Zarząd Spółki tworzą: dr P. Spandewski  {Spandowski Paweł} z Lubawy, ks. prob. Franciszek Wachowski ze Zwiniarza i Anastazy Nadolny z Montowa.                                                      

10 II            NML. Pracownicy z zaboru rosyjskiego odchodzą z budowy kolei NML – Zajączkowo. Zbyt niskie zarobki.

27 II            Bratian. Spadające mury zasypały p. Grosza zatrudnionego do wydobywania kamieni z resztek zamczyska. Zwłoki wydobyto po dwóch godzinach.                             

                   – Tyliczki. Pan Borowski w Tyliczkach sprzedał ziemię po 1100,- marek za morgę. Ma tu stanąć młyn parowy, spichlerze oraz restauracja.                                    

8 III             Studa. W dobrach Studa pod Jamielnikiem spaliły się czworaki. Przyczyna pożaru – nieostrożność.             

17 III           NML. Młodzieniec bawił się teszyngem {tesching- broń sportowa} i postrzelił córkę posiedziciela {właściciel ziemski} Patalona z Gwiździn w twarz. Obawa o utratę wzroku.                                                                                    

18 III           NML. Znaleziono za mostem w Strudze zwłoki Gurskiego z Wielkiego Pacołtowa. Prawdopodobnie był pijany lub uduszony. Sekcja wykazała, że miał trzy rany na głowie pochodzące od uderzenia tępym narzędziem. Aresztowano podejrzanego.                                         

19 III           Kurzętnik. W dn. 16 marca zmarł ks. dziekan Józef Zelewski {Żelewski}, który z powodu zdrowia zrezygnował z probostwa w Kurzętniku (proboszczem był od 1887).     

22 IV           NML. Ks. wikariusz Bernard Pyszor został przeniesiony z NML do Wąbrzeźna, a ks. Franciszek Mitręga z Osieka do NML.                                                        

26 IV           Krotoszyny. W domenie Krotoszyn spaliła się wielka stodoła i stajnia. W płomieniach zginęło 250 owiec i 5 koni. Prawdopodobnie umyślne podpalenie.             

30 IV           NML. Towarzystwo Przemysłowe na NML odegra po raz pierwszy na sali pana Lindemana sztuki teatralne.

5 V              Trzcin. Pan Graduszewski z Tylic kupił dla swojego syna Stanisława folwark Trzczyn {Trzcin} – Rohrfeld. Ogółem 420 mórg za 120.000,- marek od Niemca Möllera. Folwark ten przez wiele lat był w rękach niemieckich.                   

11 V            Linowiec. Zmarł Antoni Zarembski- uczestnik powstania styczniowego w 1863 r.                                   

22 V            Radomno. W niedzielę (22 V) odbyła się uroczysta konsekracja nowo wybudowanego kościoła parafialnego. Poświęcenia kamienia odbyło się 17 XI 1903 r.

 28 V                 – NML. Grono kupców i przemysłowców powzięło uchwałę, aby w dzień Bożego Ciała nie otwierać sklepów.    28 V            Szwarcenowo. Bank Ludowy z Lubawy nabył posiadłość p.

                            Balcerowicza w Szwarcenowie.                          

29 V            Szwarcenowo. W dn. 22 maja założono tu Kółko Rolnicze na parafię szwarcenowską.   Do Kółka przystąpiło 30 członków. Przewodniczącym został wybrany  dziekan ks. proboszcz {Feliks} Dobbek.                   

31 V            Stenwald (Stangenwalde) {Słupnica}. Posiadłość 850 morgowa {wg Dz. B. – 700 mórg} z wielkim młynem parowym przeszła z rąk p. Frosta – Niemca w ręce p. Tomaszyńskiego rodaka z Biskupca. Wartość 500 000,- marek.                                                                         

10 VI           Skarlin. 5 czerwca odbyło się zebrania założycielskie Kółka Rolniczego na parafię skarlińską. W zebraniu uczestniczył wicepatron Kółek Rolniczych – ks. proboszcz Walenty Pełka z Grabowa. Założono Kółko pod nazwą „Kółko Rolnicze na parafię skarlińską”. Wybrano ks. proboszcza {Franciszka} Nowaka jako przewodniczącego. Zapisało się do Kółka 35 rolników.                                         

8 VII           Lubawa. Odbył się tu zjazd delegatów Towarzystw Ludowych.

– Brzozie Niemieckie {obecnie-Lubawskie}. Do tutejszej parafii został przeniesiony z Topólna ks. administrator Kiedrowski {Kiedrowski – Loewe de Leon}.           

5 VIII          NML. Pożar w warsztacie kołodziejskim p. Krolla. Spłonął budynek dwupiętrowy.                                  

6 VIII          Kurzętnik. Rozpoczęto wywożenie żwiru, który tu niedawno odkryto. Pokład obejmuje 80 mórg i jest 10 metrów głęboki.

13 VIII        Piotrowice Wielkie. Józef Weisberger – Polak kupił majątek 200 morgowy od Niemca Alberta Neumanna za 130 000,- marek. Posiadłość ta była od wielu lat w obcych rękach.                                                                              

21 VIII        Nawra. Od czerwca zniknął bez śladu p. M. z Nawry. Sprzedał on swoją oberżę p. Wyrzyńskiemu za 17.500,- marek i po odebraniu gotówki wyjechał. Zostawił żonę z kilkorgiem małych dzieci.                                            

3 IX            Lipinki. Na linii kolejowej między Biskupcem, a Ostrowitem wybudowano przystanek w Lipinkach dla wszystkich pociągów, z wyjątkiem pospiesznych.                                  

10 IX           Grodziczno – Montowo. 4 września odbyło się u {Bolesława} Ossowskiego w Montowie zebranie rolnicze. Wicepatron ks. {Walenty} Pełka z Grabowa wyjaśnił cel Kółek Rolniczych. Założono kółko Rolnicze do którego zapisało się 38 członków. Na przewodniczącego wybrano proboszcza ks. {Józefa}  Ruchniewicza z Grodziczna, a zastępcą został {Bolesław} Ossowski z Montowa.                      

18 IX           NML. NML to polskie miasteczko – w większości mieszkają tu Polacy. Niektórzy niestety wychowują dzieci w duchu niemieckim m.in. posługują się tylko językiem niemieckim. Biorą udział w zabawach organizowanych przez Niemców, a nie w zabawach polskich. Należy uważać, aby nie wybierać Niemców do instytucji, czy organizacji polskich. Polacy powinni kupować tylko u Polaków.  

15 X            Mroczenko. Celem uzyskania odkrytych w pobliżu Mroczenka pokładów marglu i gliny utworzyła się spółka akcyjna z kapitałem zakładowym 450.000,- marek. Prace rozpoczną się prawdopodobnie od 1 listopada.                           

29 X            Bratuszewo. Prace budowlane nad powiększeniem szkoły ludowej w Bratuszewie już ukończono. Ogólny koszt – 10.000,- marek.                                                 

30 X            Kurzętnik. Nowy most w Kurzętniku oddano do użytku publicznego. Budowa mostu trwała cztery miesiące – koszt 23.000,- marek.                                    

3 XI            NML. Dotychczasowy inspektor i radca szkolny w NML p. Lange od 1 października przeszedł na emeryturę.

11 XI           NML. Restaurator p. Czarkowski kupił dotychczas dzierżawiony Hotel Rzymski przy Rynku za 36.000,- marek.

18 XI           NML. W dn. 13 listopada (niedziela) o 16:00 odbył się wiec przeciw obelgom skierowanym na Ojca św. i Kościół katolicki ze strony burmistrza Rzymu (Nathana). Udział wzięło duchowieństwo z dekanatu nowomiejskiego oraz wielu wiernych. Przewodniczącym zebrania był {Leonard} Raszkowski z Krzemieniewa. Przemawiał ks. Jan Batke i ks. {Antoni} Betlejewski z Tylic. Ks. dr {Michał}Maliński odczytał rezolucję potępiającą obelgi masoństwa i przywiązanie do Ojca św. i Kościoła.                                    

20 XI           NML. Wyniki tegorocznych wyborów uzupełniających do Rady Miejskiej.

– W trzeciej klasie było 349 uprawnionych do głosowania, brało udział 288 obywateli. Wybrano asystenta pocztowego p. Borrisa – 158 głosów i mistrza kowalskiego p. Jaedtke – 149 głosów.

– W drugiej klasie z 55 uprawnionych głosowało 39. Wybrano p. Schulza 38 głosami i adwokata Buchholza 26 głosami.

– W pierwszej klasie uprawnionych do głosowania 15, głosowało 12. Wybrano kupca Maxa Cohna 12 głosami i kupca Hermanna Cohna 12 głosami.                       

24 XI           Krzemieniewo.  Spaliła się tu posiadłość p. Guzowskiego. Zachodzi podejrzenie o umyślne podpalenie przez właściciela.

25 XI           Krzemieniewo. Ustanowiono tu Brunona Wielewskiego pierwszym nauczycielem szkoły ludowej.      

30 XI           NML. Wyniki do Rady Miejskiej są godne ubolewania. NML kiepsko się spisało wskutek czysto osobistych, zapalczywych i wprost dziwacznych względów mieszkańców oraz panującej gnuśności. Nasi polsko – katoliccy kandydaci w III klasie p. Rogacki i p. Mierzwa przepadli. Wstyd to dla całego miasta.

4 XII           Tylice. Ks. administrator Walerian Piechowski przeniesiony z Jastrzębia do Tylic.                       

14 XII         NML. Nowe Miasto wg liczenia z 1 grudnia liczy 4 157 mieszkańców (2193 mężczyzn, 2029 kobiet) {pomyłka}.

                   Wynik liczenia bydła:219 koni, 225 sztuk bydła, 4 owce i 739 świń.                                                         

21 XII         Tylice. Landrat mianował nauczyciela Massa zastępcą urzędnika stanu cywilnego na obwód Tylice. Urząd ten piastował nauczyciel p. Strey, który wyjechał z Tylic. 24 XII         NML. Zmarła w wieku 105 lat najstarsza mieszkanka miasta – Berta Haase.        

1911

4 I               Nawra. Właściciel p. Słomczewski z Nawry sprzedał swoją posiadłość p. Węsierskiemu z Mogilna za 293.000,- marek.

10 I             NML. Policja wyznaczyła 30,00 marek nagrody za wykrycie wyrostków, którzy w noc sylwestrową dopuścili się wykroczeń (tłuczenie szyb, godła firm, rozrywające płoty).                                                                                            

12 I             Nawra. Pan Heymann z Nawry sprzedał swoją posiadłość mistrzowi stolarskiemu Beringowi z Nidborka {Nidzica} za 24.000,- marek.                                         

24 I             Szwarcenowo. Pan Duliński w Szwarcenowie jadąc na polowanie miał niezabezpieczoną strzelbę. Przy wsiadaniu na wóz padł strzał. Śmierć nastąpiła natychmiastowo.  

27 I             Lubawa. W Seminarium Nauczycielskim 26 kandydatów złożyło egzamin nauczycielski. Dwóch zwolniono z ustnych egzaminów.                                    

28 I             Straszewo. W okolicach chodzą dwaj mężczyźni. Rozdają po domach robotników „Kalendarz Robotniczy” na 1911 rok, aby agitować na socjalistów.                            

7  II             Skarlin. Poświęcenie w kościele nowych obrazów Drogi Krzyżowej. Poświęcenia dokonał ks. prob. Nowak.

                   – Bratuszewo. P. Piskorski z Bratuszewa sprzedał swą karczmę Niemcowi.                                     

14 II            Skarlin. Odszedł z parafii ks. wikariusz Franciszek Błędzki. Został on administratorem probostwa w Nawrze.                

– Lipinki. Towarzystwo Ludowe w Lipinkach wystawiło przedstawienia amatorskie: Feliksa Bobowskiego „Za nic żydowskie swaty” i „Sam jeden i łza”. Gra amatorów podobała się zgromadzonej publiczności.

15 II            Chrośle. Landrat lubawski mianował komisarycznie wójtem gminy Chrośle dotychczasowego wójta p. Lindnera.                                                                                 

21 II            NML. Od 1 maja kursować będzie z NML do Iławy nowy pociąg. Z NML wyjazd o 12:26 i przyjazd do Iławy o 13:13.

23 II            NML. Landrat {starosta} lubawski mianował: gospodarza Augusta Krinka – z – cą ławnika gminy Tomaszewo; nauczyciela Jana Laskowskiego wójtem w Gaju, gospodarza Gustawa Radtkego ławnikiem gminy Łąkorz, gospodarza Józefa       Wiśniewskiego z – cą ławnika w Lorkach, gospodarza Piotra Behrenda ławnikiem gminy Ciche.         

24 II            Szwarcenowo. Staraniem tutejszego nauczyciela ewangelika zamierzano utworzyć 5 lutego Kriegerverein. Nie udało się założyć tej organizacji.                                     

28 II            Lubawa. Świętokradztwo w kościele. Złodziej włamał się do katolickiego kościoła i skradł 2 kielichy.                                                              

– Lubawa. W środę 8 lutego odbył się kulig samodzielnych polskich kupców. Saniami pojechali oni do Rożentala, następnie powrócono na salę p. Schwarza – bawiono się do rana.                                                                             

11 III           Lubawa. Ks. proboszcz Leon Kasyna został instytuowany przez biskupa jako dziekan.                         

23 III           NML. W dn. 16 marca tutejsza Policja wytoczyła proces Towarzystwu Młodzieży Kupieckiej, że nie zameldowano zebrania na 3 dni przez zebraniem. Policja uznała Towarzystwo za polityczne. Proces został rozstrzygnięty na korzyść Towarzystwa. Sekretarz tego Towarzystwa – I. Pruchniewski pracował w firmie F. Lehmanna w NML.

30 III           NML. Msza św. prymicyjna ks. Anastazego Szudzińskiego zostanie odprawiona 3 kwietnia w NML.                                                                

 6 IV           Zwiniarz. Ks. wikariusz Antoni Romanowski z Szynwałdu k/Łasina został przeniesiony do Zwiniarza na zastępstwo chorego ks. proboszcza {Franciszka}Wachowskiego. Ks. neoprezbiter Stanisław Roehle został wikariuszem w Skarlinie.                                               

 8 IV           NML.  Wybuchł tu pożar, który doszczętnie strawił dom mieszkalny p. Kieckbuscha. Następnej nocy ponownie wybuchł pożar, którego pastwą padł sąsiedni dom i chlew mistrza stolarskiego p. Wudtkego.                 

11 IV           Tylice. Ks. wikariusz Alojzy Puppel z Tczewa otrzymał od naczelnego prezesa prezentę na probostwo w Tylicach.          

                            – Biskupiec. Urząd cłowy II został zniesiony, a z dn. 1 kwietnia

przyłączono go do urzędu celnego w Iławie.          

18 IV           Tylice. Lokalnym wikariuszem w Jabłonowie mianowany został ks. adm. Waleryan Piechowski z Tylic.      

29 IV           Łąkorz. W nocy z 21 na 22 kwietnia dokonano w czterech miejscach kradzieży.                              

 9 V             NML. Kupcowi p. Schlesierowi skradziono ze sklepu towar i 34 marek gotówki. Złodzieje chcieli podpalić mieszkanie – w pokoju gościnnym pod bilardem leżały niedopalone gazety.    

11 V            NML. Prośba o popieranie polskich, a nie żydowskich rzemieślników.                                           

13 V            NML. W pobliżu miejskich murów na pewnej budowli znaleziono ludzkie szkielety. Niedawno w tym miejscu znaleziono sporo monet.                             

27 V            Kurzętnik. Franciszek Rudnicki nabył z rąk niemieckich majątek 300 morgowy Wybudowanie Kurzętnickie (Julienhof) za 120.000,- marek od p. Böhma.                                                                                 

10 VI           NML. Rozwiązano tu „Ostmarkenverein” (Hakata).

13 VI           Biskupiec. Reklama J. Arentowicza – sklep kolonialny, restauracja – naprzeciw poczty.                  

24 VI           Lubawa. Do sklepu M. Kleina włamali się nocą złodzieje. Skradli 800,00 marek oraz kilka ubrań.  

4 VII           Mikołajki. Powstało Towarzystwo Straży Ogniowej.                                                                      

7 VII           NML. Wakacje letnie w tutejszych szkołach miejskich trwać będą od 10 do 29 lipca, a w szkołach wiejskich od 26 lipca do 16 sierpnia.                                                  

27 VII         Skarlin. B. Kasprzycki z Lubawy kupił gospodarstwo w Skarlinie od Niemca – Hoefta (126 mórg). Drugie gospodarstwo od p. Schindler kupił Franciszek Margalski z Lubawy (120 mórg).                                   

29 VII         Gwiździny. Żona Jana Dembka w napadzie obłędu rzuciła się na męża oraz jego brata. Powodem obłąkania była utrata majątku spowodowana jej rozrzutnością. Jej posiadłość sprzedano na subhaście {licytacja}. Znalazła się ona w domu dla obłąkanych.                                   

12 VIII        Radomno. P. Krajnik rozparcelował tutejszy folwark – 1052 morgi. 180 mórg kupił p. Bitzer z Rudy, resztę rozebrali nasi parafianie za przystępne ceny.                                                                                     

                   – NML. Do tutejszego Urzędu Pocztowego włamali się złodzieje.                                                   

2 IX            NML. Ostatecznie ustalono liczbę mieszkańców (stan z 1 XII 1910). Powiat lubawski liczy 59.037 mieszkańców (w 1910 r. – 57.285), NML – 4144 (w 1910 r. – 3.774).

                   – NML. Wybudowanie właściciela dóbr p. Engela należące do Lekart nazywać się będzie „Birkenau”, a wybudowanie właściciela dóbr p. Stoykego należące do Mikołajek – „Lindenhof”.                             

12 IX           Kurzętnik. Landrat potwierdził w urzędzie o mianowaniu wójtem Kurzętnika – p. Arnolda.         

22 IX           NML. Wakacje jesienne w szkołach ludowych powiatu lubawskiego trwać będą od 27 września do 17 października.

29 IX           Mortęgi. Landrat potwierdził wybór na wójta gospodarza Konstantego Lamparta.                                 

5 X              NML. Kupiec Leopold Cohn ofiarował miastu 3000,- marek z przeznaczeniem, aby z odsetek mogli otrzymać zapomogę ubodzy bez różnicy wyznania.                    

12 X            Biskupiec. Aptekę p. Maksymiliana Holzhütera kupił p. Wolski z Poznania.                                                 

4 XI            NML. Podczas wyborów uzupełniających do Rady Miejskiej w trzeciej klasie, wybrano w miejsce kupca Polaka Gendoli {Antoni Gendolla} który wyprowadził się do Brodnicy, siedmioma głosami większości Niemca Pietzkera {przewodniczący tutejszego „Ostmarkenvereinu”}.                             

                   – Linowiec. Postanowiono wybudować tu nową szkołę.

24 XI           NML. Na ostatnim Sejmiku Powiatowym uchwalono wybudowanie w powiecie lubawskim trzynaście nowych dróg, względnie ulepszenie już istniejących. Ogólny koszt – 407.110,- marek, z czego powiat przejmuje 100.000,- marek.

28 XI           Kurzętnik. Restauracja, która od przeszło stu lat znajdowała się w rękach żydowskich i niemieckich, przeszła teraz w ręce Polaka. Kupił ją p. Górski.               

7 XII           NML. Nowy sąd okręgowy ma stanąć przy szosie Łąkowskiej {ob. Grunwaldzka}.                       

28 XII         W Grudziądzu odbyło się Walne zebranie delegatów Prowincjonalnego Komitetu wyborczego na Prusy Zach. i Warmię. Kandydatem do parlamentu z okręgu lubawsko – suskiego wybrano dr. Władysława Lamparskiego

1912

1 I               Mroczno. O 16:00 odbyło się w mieszkaniu p. Langi w Mrocznie zebranie w celu założenia Towarzystwa Młodzieży. Na członków zapisało się 29 chłopców. Do Zarządu wybrano: Teodor Cegielski – prezes, Bernard Złotowski – z – ca prezesa, Klemens Wrzesiński – sekretarz, Jan Bieniaszewski – z – ca sekretarza, Damazy Falkowski – skarbnik, Anastazy Falkowski – bibliotekarz. Patronem Towarzystwa został ks. dr Michał Maliński.                                        

14 I             Z okręgu lubawsko – suskiego do parlamentu został wybrany pastor Zuern – centrowiec – uzyskał 11.108 głosów; dr W. Lamparski  – 8788 głosów, socjalista Neumann – 299 głosów.

19 I             Hermanowo. Właściciel p. Januszewski sprzedał Hermanowo {k. Lipinek} A. Graduszewskiemu za 320.000,- marek.

24 II            Radomno. W Radomnie zachorowało 36 osób – zatrucie trychinami – w tym 4 osoby zmarły. Stwierdzono, że przyczyną śmierci było spożycie wieprzowego mięsa.           

20 III           NML. Właściciel sklepu żelaza Maks Cohn sprzedał go p. Miłoszewskiemu za 42.000,- marek – przy Rynku.

5 IV            NML. Jan Ciszewski (zegarmistrz) kupił dom od Banku Ludowego w NML za 18.000,- marek.   

14 IV           Skarlin. Neoprezbiter ks. Pienski {Pieński Alojzy} został wikariuszem w Skarlinie.                               

28 IV           NML. Okolice nawiedziła wielka burza z piorunami.

                   – NML. Syn oberżysty Rosoła dostał się pod kola wozu. Został ciężko ranny.                          

                   – NML. Chłopcy bawili się butelką napełnioną wapnem i wodą. Po wybuchu, jeden z chłopców zaniewidział na jedno oko.                                                                  

 7 V             Szwarcenowo. Stanisław Piątkowski kupił od Niemca Morloka posiadłość o wielkości 112 mórg.               

 8 V             Lubawa. W teatrze kinematograficznym {kino} zapalił się film, a od tego cała drewniana konstrukcja. Obecnych 60 osób wpadło w panikę. Wiele osób zostało poturbowanych i rannych.

9 VI            Lipinki. W niedzielę 2 czerwca wicepatron ks. {Walenty} Pełka założył Kółko Rolnicze parafialne w Lipinkach. Zebrało się 60 osób w lokalu p. Makowskiego. Do Kółka zapisało się 29 osób. Przewodniczącym został ks. proboszcz {Antoni} Bielski. Obecnie w powiecie lubawskim założono już 15 Kółek.                                                                        

31 VII         NML. Napad na 16-letnią dziewczynę na drodze do Nawry. Nieznany mężczyzna zgwałcił i obrabował dziewczynę.                                                                                

15 VIII        NML. Gmina katolicka skarży Magistrat o 16.886,40 marek kosztów budowlanych, przypadających na budowę nowej plebanii wystawionej kosztem 32.895,60 marek. Regencja uznała tylko 25.329,60 marek jako ogólną sumę budowy i od tej sumy zapłaciła swą trzecią część.

                   Dwie trzecie ma ponosić miasto na mocy zawartej ugody z dn. 18 lutego 1694 r. przez ówczesnego ks. dziekana Jana Ewertowskiego z zastępcami miasta i cechu tkackiego. Ugoda ta została potwierdzona 25 marca tego roku przez ówczesnego biskupa chełmińskiego, a 9 października 1700 r. ogłoszona przez ks. Jana Ewertowskiego przed sądem przysięgłych w Lubawie. Magistrat wzbrania się obecnie płacić te koszty, żądając wiarygodnego dowodu, czy odnośne osoby do zawarcia ugody miały pełnomocnictwa

21 VIII        Lorki. Dobra Iwanki i Lorki w powiecie lubawskim zamieniono na jedną nazwę pod nazwą Lorki (Lortken). 

25 IX           NML. Lekarz z NML dr Schlee przebywający u swego szwagra popełnił samobójstwo z rewolweru. Przyczyną rozpaczliwego kroku była długoletnia choroba.                        

28 IX           NML W dn. 22 września Kółko Śpiewackie urządziło pierwszą zabawę, którą rozpoczął koncert orkiestry M. Goździa.

17 X            NML. Przy budowie nowego tartaku wywróciła się nowo ustawiona ściana betonowa. Zginął pod nią robotnik Smolarek z NML. Osierocił żonę i czworo nieletnich dzieci.                                                                                            

 1 XI           NML. Artykuł  Zkąd największe grozi niebezpieczeństwo germanizacyi?  Dotyczy artykułu ks. dr. {Ernesta} Klebby – nauczyciela religii w NML, który ogłosił w berlińskim „Tagu” broniący katolików niemieckich, którzy prawdopodobnie ulegli spolszczeniu. „Dziennik Bydgoski” przypomina, że ks. {Ernest} Klebba miał ojca lub dziadka Kaszubę – Polaka, twardo stojącym przy polskiej narodowości.         

20 XI           NML. W powiecie grasują żarnice – gorączka potna, połączona z wysypką czerwoną na całym ciele, najczęściej spotykana u dzieci, kur}. W miejskich szkołach chorych jest przeszło 30% dzieci, a w szkołach wiejskich 60%.  Dotychczas zmarła trójka dzieci.                            

27 XI           NML. W dn. 21 listopada (czwartek) odbywały się tutaj wybory do Rady Miejskiej w trzech klasach. W trzeciej klasie wybrano Polaków: Antoniego Kyclera – aptekarza, Ignacego Dąbrowskiego – restauratora. W innych klasach Żydów i Niemców.                                                    

28 XI           NML. Próba włamania do zakrystii.            

6 XII           NML. Rada Miasta przyjęła projekt przeprowadzenia kanalizacji i założenia wodociągów opracowany przez radcę budowlanego Witta z Grudziądza. Koszt budowy wynosi 319.000,- marek. Projekt ma być przedłożony regencji do zatwierdzenia.                                           

15 XII         NML. 44-letni Karol Vormann, książkowy {księgowy} powiatowej kasy oszczędności, kasjer zachodniopruskiego niemieckiego towarzystwa rolniczego, rendant {zawiadujący kasą, poborca} gorzelni w Hartowcu i spółkowej gorzelni w Gutowie dopuszczał się od dłuższego czasu sprzeniewierzeniem w urzędzie. W nieuczciwy sposób uzyskał on 100.000,- marek, które „wypożyczał” swemu szwagrowi. Poszkodowanymi są:

                   – komunalna i powiatowa kasa oszczędności w NML na 31.351,- marek,

                   – gorzelnia w Hartowcu na  22.538,75 marek,

                   – zachodniopruskie towarzystwo rolnicze na 289,52 marki,

                   – gorzelnia w Gutowie na  74.194,- marek.

                   Sąd w Toruniu skazał  Karola Vormanna na rok więzienia. Prokurator wniósł o 2 lata więzienia i 5 lat utraty prawa do piastowania honorowego urzędu publicznego.                                                                                          

1913

9 I               W powiecie lubawskim w dalszym ciągu grasują żarnice. Szczególnie choroba daje się we znaki w Bałówkach, Otrębie i Tomaszewie. W Otrębie chorych jest 100 dzieci szkolnych – szkoła jest zamknięta na czas nieograniczony. Dotychczas zmarło pięcioro dzieci.                                  

15 II            Biskupiec. Bilans Banku Ludowego za 1912 r.: bank liczy 280 członków.                                                

19 II            NML. W tym roku Lubawa – NML otrzyma bezpośrednie połączenie telefoniczne.                                    

21 II            NML. W dn. 16 lutego utworzono „Towarzystwo Przemysłowe”. W skład Zarządu wchodzą: dr A. Krebs, C. Hamerski, F. Binerowski, J. Wachowiak, W. Jabłoński, B. Miłoszewski.        

23 III           Biskupiec. W dn. 17 marca zawalił się do fundamentów nowo budowany dom narożnikowy trzypiętrowy przy Rynku – własność p. Sternberga.

                   – Wawrowice. W dn. 21 marca rozsadzono dynamitem holenderski wiatrak p. Fischera, który spalił się w zeszłym roku. Za ręczne prace żądano o wiele więcej.           

26 III           Lubawa. Wyszedł numer okazowy „Głos Lubawski”. Pismo będzie ukazywać się 3 razy w tygodniu – tematyka z powiatu lubawskiego i brodnickiego. Gazeta będzie drukowana w drukarni B. Szczuki w Lubawie. Wydawcą jest Spółka Wydawnicza – prezes Rady Nadzorczej – ks. {Walenty}Pełka z Sampławy {błąd – Grabowa}, red. odpowiedzialny – Ludwik Jabłoński z Lubawy.                               

27 III           Biskupiec. Rada Miejska zwróciła się do magistratu z żądaniem o załatwienie następujących żądań: 1) sprowadzenie do Biskupca garnizonu wojska; 2) budowa toru kolejowego z NML do Biskupca i przedłużenie linii do Łasina lub Kisielic;         3) ustanowienie obwodu dla sądu okręgowego z siedzibą w Biskupcu; 4) rozparcelowanie domeny Krotoszyna dla celów kolonizacyjnych.                                               

28 III           NML. Rada Miejska odrzuciła wniosek o zniesienie damskich knajp – odrzucono dla braku uzasadnienia.       

2 IV            NML. Sejmik Powiatowy uchwalił pobierać 95% na pokrycie wydatków  w b.r. obrachunkowym {budżet był wówczas uchwalany na okres od 1 IV – 31 III przyszłego roku}.

                   Uchwalono 5000,- marek na koszt wybudowania kolejki wąskotorowej z Lidzbarka przez Boleszyn, Mroczno, Mroczenko do Tyliczek oraz 96.000,- marek  jako ratę na połączenie małego dworca w NML z głównym dworcem.       

 15 IV          Lubawa. Ks. Wojciech {błąd -Albert, Antoni} Kapicki, prob.

                   emerytowany w Lubawie obchodził 4 IV – 50 – letni jubileusz

                   kapłaństwa otrzymał tytuł radcy duchownego.

25 IV           Lubawa. Wiec przedwyborczy. Lista komitetu wyborczego upadła . Wybrano na kandydatów: dr. Władysława Lamparskiego z Lubawy, a na drugie miejsce postanowiono wybrać ks. Feliksa Bolta ze Srebrnik.

                   – NML. Koszt rozbudowy kolei NML – Zajączkowo przez Boleszyn, Mroczno został określony na 300.000,- marek (włącznie z mostem przez Drwęcę).           

 1 V             Powiat lubawski. Odbyły się dwa wiece obwodowe: w NML wybrano kandydatury dr. W. Lamparskiego i  Leonarada Raszkowskiego, a w Rumianie: dr. W. Lamparskiego i ks. prob. L. Pełkę. Komitet zalecał kandydaturę dotychczasowego posła p. Sikorskiego, który jednak zrezygnował z kandydowania.                                                                   

6 VI            Lubawa. 3 czerwca został wybrany na posła do sejmu pruskiego dr W. Lamparski z Lubawy. Uzyskał 165 głosów.

19 VI           Ruda. Gospodarz p. Deter z Bydgoszczy kupił majątek Ruda od rolnika p. Bitzera za 380.000,- marek.             

29 VI           NML. Drugi egzamin nauczycielski złożył p. Hoepfner z Niemieckiego Brzozia {Brzozie Lubawskie} i p. Narczyński z Pacółtowa.                                                   

4 VII           NML. Proces katolickiej gminy kościelnej przeciw miastu rozstrzygnięto w pierwszej instancji sądowej w Toruniu na korzyść gminy kościelnej. Ustalenia sądu: „Miasto jest na wieczne czasy obowiązane do reparacyi oraz do utrzymania w dobrym porządku kościoła, plebanii i cmentarza; nie ma natomiast obowiązku przyczyniania się do nowych budowli”.                                          

18 VII         Gwiździny. W sobotę utonął w tutejszym jeziorze 58 – letni robotnik Wojciechowski. Wyjechał na jezioro dziurawą łodzią i wylewając z niej wodę, przewrócił łódkę i utonął.                                                                                           

19 VII         Kurzętnik. Żona robotnika Węgorzewskiego zanosząc obiad mężowi, zostawiła dzieci bez opieki. 7 – letnia córka bawiąc się świecą poparzyła się. Miała znaczne rany na plecach i nogach.   

 3 VIII         NML. Spalił się doszczętnie spichlerz Davidsohna. Uszkodzony został sąsiedni dom p. Szudzińskiej.          

 9 VIII         Kurzętnik. Gmina katolicka obchodziła w niedzielę (4 VIII)  jubileusz Edyktu Konstantyna przez uroczysty pochód, śpiewy i zabawę ludową. Uroczystą mowę wygłosił ks. adm. Lewicki {Lipiński de Stefan}.                               

14 VIII        Ogłoszenie: „Ładny chłopczyk 1,5 roku mający, do oddania na własność. Oferty do ekspedycji Gaz. Tor. Pod literą ‘chłopczyk’.”                                      

15 VIII        Ostrowite. Izba Rolnicza przyznała srebrne i brązowe medale kilki pracownikom dominialnym, którzy przez długie lata służyli w dominium Ostrowite. Odznaczono medalami 5 pracowników.                                    

16 VIII        NML. Po ukończeniu kursu pielęgniarskiego 16 pań złożyło egzamin pielęgniarski. Trzy osoby z NML: Jadwiga Kramer, Stefania Rochon i Irena Dobrzyńska i Jadwiga Obłuda ze Skarlina.                                                

25 IX           Nawra. Nawra jest własnością młodszego Graduszewskiego, który otrzymał ją w spadku po ojcu. Cztery Włóki nabył Krajnik od p. Cieszyńskiego (teść p. Graduszewskiego).                                                                                     

 7 X             NML. Spłonęła stajnia mistrza siodlarskiego p. Zientowskiego.

 9 X             Lubawa. W niedzielę (5 X) odbył się tu wiec społeczno – ekonomiczny zachęcający robotników polskich, aby organizowali się w Zjednoczeniu Zawodowym Polskim. Przemawiali poseł Nowicki, ks. Alfons Mańkowski ze Złotowa, poseł W. Lamparski i Ostrowski.

                   – Lubawa. Mieszkaniec Lubawy Nikodem Ewertowski zamierza sprzedać swoja posiadłość pod Lubawą (180 mórg) p. Kneblowi z Iławy. Okazało się, że p. Knebel kupuje ziemię dla Komisji Kolonizacyjnej.                                       

11 X            Cztery Włóki {część wsi Bielice}. Pan Krajnik oświadczył p. Cieszyńskiemu, że Cztery Włóki chętnie odstąpi.                                                                                     

 4 XI           NML. Przy wyborach uzupełniających do Rady Miejskiej w I klasie wybrano sześciu głosami nadkontrolera P. Heinego.                                                                       

 5 XI           NML. Przy wyborach do ogólnej Powiatowej Kasy Chorych na powiat lubawski wybrano: z grupy pracodawców jako mężów zaufania z ogólnej liczby 12, 6 Polaków i 12 zastępców; z grupy pracobiorców jako mężów zaufania z ogólnej liczby 25, 21 Polaków i 42 zastępców.           

14 XI           Powiat lubawski. Zebranie delegatów kołek śpiewackich okręgu lubawsko – nowomiejskiego. Prezes okręgowy ks. Alfons Mańkowski ze Złotowa. Uczestniczyli delegaci z Grabowa, Lubawy, Sampławy, Skarlina, Złotowa i Zwiniarza. Nie przybyli delegaci z NML. Kółko w Zwiniarzu liczy 94 członków, z czego połowa tylko czynnych, a Kółko z Lubawy  liczy  80 członków, w tym 70 czynnych.

20 XI           Kaczebagno. 18-letni robotnik Jachowski z Gwiździn był zatrudniony w tutejszej cegielni przy piecu. Zapaliło się na nim ubranie, a zanim nadeszła pomoc lekarska robotnik zmarł.                                                                         

30 XI           Lubawa. 25 listopada odbyły się wybory do Rady Miejskiej. W III klasie wybrano – dr T. Rzepnikowksiego i dr. W. Lamparskiego, w II klasie – Józefa Kuszyńskiego i Franciszka Jaroszewskiego. Na 18 radnych zasiada w RM 10 Polaków.

7 XII           NML. 30 listopada odbył się wiec oświatowy. Przewodniczącym zebrania został ks. J. Batke z Radomna. Przemówienia wygłosili J. Ossowska z Kurzętnika, ks. proboszcz {Bernard, Franciszek} Dembek z Nawry i A. Łątkowski ze Skarlina. Prezesem Towarzystwa Czytelni Ludowych został wybrany ks. {Antoni} Bielski z Lipinek, głównym bibliotekarzem została J. Ossowska z Kurzętnika, a kasjerem wybrano J. Wachowskiego z NML. [Dz. B., 283/1913]

16 XII         Lubawa. Założono Towarzystwo Przemysłowe. Na członków zapisało się 38 osób. Przewodniczącym Towarzystwa został wybrany poseł dr W. Lamparski.           

20 XII         NML. Przy ponownych wyborach do Rady Miejskiej wybrano właściciela drukarni {Jana} Koepkego 25 głosami. Kandydat polski majster stolarski p. Olszewski otrzymał 15 głosów, 23 wyborców nie oddało głosu (w tym znaczny procent Polaków).

Autorzy: AK, Redakcja

Źródła:

  • Gazeta Toruńska 1901-1918,
  • Przyjaciel 1901,
  • Gazeta Grudziądzka 1904, 1907-1917,
  • Dziennik Bydgoski 1908-1920

Powiązane